Surroi: Përshëndetje! Në PIKË, Stefan Lehne, mysafiri im.
Stefan ka qenë diplomat në Ministrinë e Jashtme të Austrisë, por edhe më dallueshëm, në atë kohë, me ekipin e ri të Javier Solanës për formimin e Politikës së Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë.
Ai tash është në Carnegie Endowment. Ndërkohë, ai ishte shumë i njohur në Kosovë si i Dërguari i BE-së në bisedimet e Ahtisaarit, duke na shoqëruar në atë fazë përfundimtare të negociatave, ose atë që ne mendonim se ishin fazat përfundimtare të negociatave. Ato nuk mbarojnë kurrë, në fakt.
Mirë se vjen, Stefan.
Lehne: Faleminderit shumë. Kënaqësie e madhe që jam këtu.
Surroi: Ne njihemi që nga fundi i shekullit të 20-të,dhe në fillim të shekullit të 21-të, ti dhe ekipi që u formua nga Javier Solana në atë kohë, hartuat një politikë të përbashkët të jashtme dhe të sigurisë. Në fakt, ajo u krijua me krizën e Kosovës, ose krizën e ish-Jugosllavisë në përgjithësi. Më kujtoheni si Solana, ashtu edhe ti dhe i gjithë ekipi duke ngarendur gjatë gjithë kohës nga një krizë në tjetrën. Por, kishte një ndjesi, ose ndoshta është një pikëpamje nostalgjike e imja, se gjërat dukeshin më dinamike dhe më serioze në atë kohë.
Lehne: Do të pajtohesha me ty. Ishte kohë shumë e rrufeshme. Mendonim se do të krijonim një politikë të jashtme evropiane. Dhe deri diku, Javieri gjithmonë vendoste dy fusha prove: njëra është Lindja e Mesme, për të cilën unë nuk po punoja, dhe tjetra ishte Ballkani. Dhe gjithmonë thoshte, nëse BE-ja nuk mund të bëjë politikë të jashtme në Ballkan, mund ta harroni diku tjetër, sepse kjo është zona ku kemi ndikim maksimal. Dhe bëmë shumë.
Fillimisht isha i përfshirë në këtë krizë në Serbinë jugore. Faza tjetër ishte lufta pothuajse civile në Maqedoni. Pastaj isha shumë i përfshirë në ndarjen midis Serbisë dhe Malit të Zi dhe në fund për një kohë të gjatë në rrjedhën e procesit të statusit të Kosovës. Dhe në çdo fazë mendonim se po bënim punë pioniere dhe kishim shtetet anëtare, shumica e tyre, që na mbështesnin të ecnim përpara. Por siç thua ti, momenti disi humbi pas disa vitesh dinamike shumë pozitive, u kthye disi. Dhe mund ta shpjegoj pse.
Surroi: Të lutem!.
Lehne: Mendoj se në fund BE-ja u shpërqendrua nga një sërë krizash shumë të rënda, duke filluar me krizën financiare të viteve 2009 deri më 2011. Kjo u pasua nga fluksi i migracionit të viteve 2013-14-15. Kjo u pasua nga Brexiti. Brexit u pasua nga pandemia.
Pra, në thelb një sfidë e madhe pas tjetrës, shumë njerëz parashikuan se BE-ja do të shpërbëhej dhe do të zhdukej. Nuk ndodhi. Mbijetoi. U reformua në mënyra mjaft domethënëse. Por në aspektin e politikës së jashtme, disi momenti humbi. Tash kemi një arkitekturë institucionale shumë më ambicioze. Kemi Shërbimin e Veprimit të Jashtëm. Kemi një përfaqësues të lartë nominalisht më të fuqishëm, që është gjithashtu nënkryetar i Komisionit.
Por ndjesia ime është se shtetet anëtare u tërhoqën pak. Ato u bënë më të vetëdijshme për politikën e tyre të jashtme kombëtare dhe ishin më pak të gatshme të fuqizonin institucionet e BE-së dhe funksionarët e BE-së për të nxitur procesin. Dhe natyrisht, duhet të them gjithashtu se mendoj se Javier Solana ishte një personazh i jashtëzakonshëm që kishte shumë prestigj dhe kishte kontakte fantastike. Pasardhësit e tij, fatkeqësisht nuk ishin të të njëjtit nivel.
Surroi: Po, dhe nëse marrim..., dua të them, kishim një njeri me vizion për një politikë të jashtme evropiane, Javier Solana, dhe pastaj kishim menaxherë të vizionit të të tjerëve, nuk mund ta quajmë vizion. Ka pasur mungesë vizioni për politikën e jashtme evropiane, si në anën e sigurisë ashtu edhe në atë të politikës së jashtme.
Lehne: Po, por për fat të keq, nga ana strukturore, asgjë nuk ka ndryshuar në thelb. Po flasim për politikën e jashtme të përbashkët, por në të vërtetë kemi një politikë të jashtme paralele, që do të thotë se kur shtetet anëtare bien dakord për diçka, ka qëndrime të përbashkëta dhe ndonjëherë ka veprime të përbashkëta. Por kur nuk ka marrëveshje, ajo zhduket.
Dhe paralelisht me politikën e jashtme të përbashkët, çdo shtet anëtar drejton politikën e vet të jashtme. Dhe ky problem themelor strukturor nuk ka ndryshuar. Mendoj se ndryshimi ishte se pas Luftës së Kosovës, veçanërisht në Ballkan, por edhe në disa çështje të tjera, shtetet anëtare u përpoqën të fuqizonin institucionet e përbashkëta për të çuar diçka përpara, dhe kjo nuk ekziston më në të njëjtën përmasë.
Surroi: Ekziston gjithashtu një ndjenjë ndërprerjeje.
Kur Javier Solana dhe ti ishit të përfshirë në rajon, kishte disa parime të përcaktuara qartë. Njëri prej tyre, për shembull, ishte mosndryshimi i kufijve. Derisa ju kishit këmbëngulur në këto, kemi pasur një moment në të cilin Federica Mogherini ishte e përfshirë në ndryshimin e kufijve midis Kosovës dhe Serbisë.
Lehne: Po. Natyrisht, shtetet anëtare kishin pikëpamje të ndryshme për këtë. Disa ishin më të hapura ndaj rregullimeve të reja territoriale. Të tjerat ishin më negative. Në fund të fundit, asnjë qëndrim i BE-së nuk lejoi kurrë ndryshime kufijsh. Nga kjo pikëpamje, kishte qëndrueshmëri. Por për sa i përket sinjaleve, etj., ishte pak më e errët dhe më pak e qartë se më parë.
Surroi: Por si mund ta emërojmë përfaqësuese të politikës së jashtme të BE-së dikë që i bën këto gjëra?
Lehne: Që i bën këto gjëra... mendoj se qëllimi ishte që disa lojtarë, lojtarë shumë të rëndësishëm, edhe jashtë Evropës, mbajtën pikëpamjen, nëse aktorët kryesorë të të dy palëve pajtohen për diçka, pse duhet penguar?
Nëse e shikon konfliktin izraelito-palestinez, për shembull, kuptimi gjithmonë ka qenë se nëse në ndonjë çast ka ndonjë lloj zgjidhjeje, ajo do të bazohet në një lloj shkëmbimesh territoriale. Pra, marrëveshjet territoriale, vetvetiu, nuk janë aq të këqija, apo jo? Por në këtë kontekst të veçantë të Ballkanit, nuk është një ide e mirë për shkak të rrezikut të një lloj destabilizimi të përgjithshëm edhe në pjesë të tjera të rajonit.
Surroi: Ka qenë parim evropian.
Lehne: Ja absolut.
Surroi: Çfarë mund të ishte bërë që nuk është bërë?
Lehne: Mendoj se nëse e shikon zgjidhjen e Kosovës në veçanti, mendoj se e gjykuam gabim situatën ose u mashtruam në lidhje me këtë situatë, pjesërisht me Marti Ahtisaarin në këtë projekt shumë të rëndësishëm. Ishim të sigurt se s’kishte shans për ndonjë marrëveshje mes palësh.
Kjo ishte plotësisht e qartë që nga fillimi. Por prisnim që në fund të kishte një propozim shumë të mirë nga Marti Ahtisaari, i cili në njëfarë mënyre do të miratohej nga Këshilli i Sigurimit. Dhe me këtë miratim të Këshillit të Sigurimit, ky do të ishte një sinjal shumë i fuqishëm për pothuajse të gjithë që ta pranonin rezultatin.
Surroi: Ahtisaari llogariste te ruset.
Lehne: Të gjithë llogarisnim... kishim rusë në ekipin tonë. Dhe gjithmonë kisha përshtypjen se rusët po bashkëpunonin sepse këto ishin pritjet e përbashkëta që ky skenar do të ndodhte realisht.
Por, drejt mesit të viteve 2000, në thelb, u bë e qartë se marrëdhëniet midis Moskës dhe Perëndimit u përkeqësuan hap pas hapi. Në fund, Putini vendosi të mos e luante lojën më. Dhe u gjendëm në situatë shumë më të vështirë, e cila përfundimisht çoi të Shpallja e Pavarësisë dhe njohjen nga shumë shtete, por jo nga të gjitha shtetet.
Surroi: Pse menduam se shtetet anëtare të BE-së do të pajtoheshin? Të gjitha shtetet anëtare?
Lehne: Në fakt, nuk e menduam.
Isha personi që zhvilloi bisedimet dypalëshe me të gjitha shtetet anëtare, duke i pyetur: “A do ta njihni, a nuk do ta njihni?”. Nuk kishim idenë se sa do të bashkoheshin, në fakt. Në fakt, mund të tët hem, ndoshta kjo është sekret, por gjithsesi po e them, pritja ime ishte më e ulët se ajo që morëm në të vërtetë.
Kështu që në fakt isha mjaft i impresionuar se sa shtete u bashkuan. Dhe kjo kishte të bënte edhe me autoritetin e SHBA-së në atë kohë. Megjithatë, shumë shtete menduan se kjo në të vërtetë nuk ishte zgjidhja ideale, ishte nën optimalen, por, duke i pasur parasysh rrethanat, ishte më e mira e mundshme që mund të bënim. Por ne e dinim, natyrisht, se disa shtete që kishin problemet e tyre të veçanta me integritetin territorial nuk do të bashkoheshin. Mendoj se kjo ishte shumë e qartë.
Por kjo, natyrisht, ishte një goditje e madhe për të gjithë këtë dhe për politikën e jashtme të BE-së në tërësi. Por mendoj se problemi më i madh në lidhje me humbjen e momentit për të cilin po flisja është lloji i kontekstit, prioritetet ndryshuan brenda BE-së, preokupimi me krizën. Gjithashtu, ne kishim tashmë atë që kemi tash, një rritje të më shumë partive nacionaliste në shumë shtete dhe në përgjithësi një mungesë të lehtë besimi në bërjen e gjërave në nivel evropian.
Surroi: Pavarësia e Kosovës qe në thelb fundi i unipolaritetit perëndimor, nëse dikush mund ta quante kështu. Jo domosdoshmërisht vetëm unipolaritetit amerikan, por edhe unipolaritetit perëndimor.
Dhe kështu periudha pasuese filloi në një botë që ende nuk është vërtet e kuptueshme dhe që po ndryshon vazhdimisht. Tash, ne jetojmë në ndërmjetëz midis unipolaritetit perëndimor dhe çdo gjëje që po vjen.
Lehne: Koha e përbindëshave po vjen.
Surroi: Dhe tash identitetet tona po ndërtohen nga dy kontradikta. Nga njëra anë, është Presidentirump dhe ngritja e lëvizjes "Make America Great Again". Edhe pse nuk ndajnë të njëjtat vlera, etj., kemi agresionin e Putinit ndaj Ukrainës. Dhe identiteti ynë në kontinent, përfshirë ne, që nuk jemi plotësisht të integruar në këtë kontinent, po formësohet nga këto dy forca. Cili do të jetë zhvillimi?
Lehne: Mund të them se kur po punoja me Solanën, ai në dhomën tjetër po punonte me disa njerëz në strategjinë e parë të sigurisë së BE-së. Dhe ju kujtohet fjalia e parë e kësaj strategjie të famshme, e cila u lexua gjerësisht, u miratua gjerësisht dhe u duartrokit.
Dhe në thelb fjalia e parë është, “Evropa nuk ka qenë kurrë kaq e sigurt, kaq e begatë dhe kaq e lirë. Asnjëherë në shekuj, kurrë”..., në thelb.
Surroi:Që ishte e vërtetë.
Lehne: Dhe e gjithë strategjia e sigurisë ishte në njëfarë mënyre në frymën që Evropa, së bashku me SHBA-në, do të ndërtonin një rend botëror liberal, në thelb.
Surroi: Teoria e Fukuyamës.
Lehne: Pikërisht. Dhe kjo ishte kur BE-ja ishte në kulmin e vetëbesimit të saj, në thelb.
Dhe strategjia tjetër ishte nga Mogherini, strategjia globale, e cila tashmë ishte shumë më e errët. Dhe kjo ide e transformimit të botës sipas imazhit tonë u braktis pak a shumë. Dhe fjala që u përdor 50 herë në këtë dokument ishte “qëndrueshmëri, qëndrueshmëri, qëndrueshmëri”. Ne e dinim që situata u bë më armiqësore.
Hapi tjetër ishte Borrell, i cili botoi “Busullën Strategjike” më 2022, menjëherë pas pushtimit të plotë rus. Dhe ky ishte një dokument shumë i errët. Fliste për armatosjen e gjithçkaje, se ekzistenca e BE-së është në rrezik, se jemi në një gjendje plotësisht të mbrojtjes. Dhe pak më vonë e mbajti një fjalim para studentëve ku tha: “Evropa është një kopsht. Është vendi më i mirë në botë. Askund nuk do të gjeni kaq shumë siguri sociale, kaq shumë liri, kaq shumë prosperitet. Por bota nuk është një kopsht.
Surroi: Është xhungël.
Lehne: “Xhungla kërcënon ta pushtojë kopshtin”, gjë që, natyrisht, për një diplomat ishte një gjë e tmerrshme dhe budallallëk për t'u thënë, dhe ai u kritikua shumë për këtë.
Por ajo që dua të them është se sa rrënjësisht ka ndryshuar konteksti nga ideja se Evropa ishte model, disi, për Rendin e Ri Botëror, i cili ishte afër, në një situatë ku Evropa ishte ishulli postmodern në një det gjeopolitike, i kërcënuar nga ajo që mund ta godiste nga jashtë.
Dhe ne jemi ende në fazën e përshtatjes këtij mjedisi krejtësisht ndryshe. Do ta jap vetëm një shembull, dhe kjo është politika e përbashkët ekonomike.
Kjo bazohej në një lloj ideje fitimprurëse për të dyja palët, në thelb. BE-ja në thelb është një makinë liberalizimi. Duke liberalizuar shtetet anëtare, duke hequr çdo pengesë në tregtinë e tyre. Dhe ideja u transferua edhe në marrëdhëniet e jashtme.
Ideja ishte, nëse tregton me të gjithë, kjo është e mrekullueshme. Të dyja palët fitojnë, të dyja palët bëhen më të begata. Ndërvarësia është një gjë e mrekullueshme. Është jashtëzakonisht stabilizuese. Dhe tash po jetojmë në një botë të armatimit të gjithçkaje, ku marrëdhëniet ekonomike instrumentalizohen për të arritur objektiva politike. Dhe kjo kërkon një rimendim shumë të themeltë të vendit të Evropës në botë dhe instrumentit që kemi në dispozicion.
Dhe besoj se po ecim në drejtimin e menaxhimit të këtij ndryshimi, por është krejtësisht e pakëndshme. Dhe natyrisht, kur bëhet fjalë për politikën e jashtme dhe të sigurisë, BE-ja thjesht nuk është realisht e aftë për gjeopolitikë. Është thjesht një konsensus midis 27 shteteve, shumë pak konfidencialitet. Ne thjesht nuk jemi një lojtar që mund të bëjë menaxhimin e krizave urgjente në një mënyrë shumë të besueshme. Ne bëjmë atë që mundemi, por nuk është e mrekullueshme.
Por ndikimi i vërtetë janë ato ekonomike. Dhe atje mendoj se njerëzit e kuptojnë se gjërat duhet të ndryshojnë dhe se po ndërmerren disa hapa.
Surroi: Dhe një nga idetë tua lidhet me këtë, që është krijimi i një Këshilli të Sigurisë, apo jo? Dhe shkrirja e Shërbimit të Veprimit të Jashtëm në Këshill.
Lehne: Mendoj se të dyja idetë kanë shumë kuptim.
Shërbimi i Veprimit të Jashtëm u konceptua fillimisht si ministri e jashtme. Ideja ishte shumë ambicioze, por zbatimi ndodhi gjatë krizës financiare dhe u bë në një mënyrë minimaliste dhe keq, në thelb. Ajo që doli ishte një lloj hibridi midis Komisionit dhe Këshillit, pa identitet të vetin korporativ, shumë i dobët për ta koordinuar njëmend politikën e jashtme dhe politikën e jashtme ekonomike.
Surroi: Dhe i mbeti besnik emrit të tij. Mbeti i jashtëm.
Lehne: Dhe në thelb, nuk ka pasur kurrë sukses të vërtetë. Dhe mendoj se do të kishte shumë më kuptim të bashkohej me Komisionin. Nën udhëheqjen e Ursula von der Leyen, Komisioni është bërë shumë më ambicioz në politikën e jashtme. Nëse shikoni se çfarë po bën ajo në Ukrainë, për shembull, ajo është shfaqur si bashkëbiseduesja kryesore edhe për politikën e jashtme ndaj SHBA-së, dhe shumë pjesë të tjera të botës. Dhe Komisioni është një organizatë shumë serioze me kapacitet. Dhe nëse e forcon krahun e politikës së jashtme, do të jetë më mirë.
Por ajo që është po aq e rëndësishme është se shtetet anëtare kanë zvogëluar angazhimin e tyre ndaj Shërbimit të Veprimit të Jashtëm. Ende po dërgojnë njerëz, por nuk e marrin plotësisht përgjegjësinë për të.
Dhe mendova se në një situatë ku nuk mund t'i besosh SHBA-së në të njëjtën masë më, kur ke këtë kërcënim masiv nga Lindja, i cili po përkeqësohet, do të kishte kuptim të bashkoheshin shtetet më të afta të BE-së, por jo vetëm ato, por do të përfshiheshin edhe shtete si Mbretëria e Bashkuar, e cila ende ka shumë për të ofruar në aspektin e sigurisë dhe politikës së jashtme; Ukraina, e cila do të jetë ushtria më e aftë në Evropë dhe kyç për ta penguar Rusinë, do të mund të përfshiheshin edhe Norvegjia dhe Kanadaja, dhe pastaj ndoshta edhe disa shtete anëtare më të vogla në bazë të rotacionit. Mund t'i përgjigjeni shumë më shpejt zhvillimeve dhe pastaj t'i jepni drejtim politikës së BE-së.
Jam shumë i kënaqur që Vonder Leyen e përfshiu këtë ide në fjalimin për “Gjendjen e Kombit” disa ditë më parë. Por mendoj, natyrisht, se udhëheqja për këtë do të duhet të vijë kryesisht nga shtetet më të mëdha evropiane si Gjermania dhe Franca. Ata do të duhet ta mbështesin vërtet. Dhe më është thënë se po mendojnë për këtë, por ende nuk është e qartë.
Surroi: Pse një vend si Gjermania ose Franca do t'i jepte më shumë pushtet në politikën e jashtme një institucioni që zgjedh dikë si Federica Mogherini për ta drejtuar atë?
Lehne: Ideja e Këshillit të Sigurimit do të ishte që ai të mos jetë një institucion i BE-së. Mendoj se kjo do të ishte një gabim sepse BE-ja është në pronësi të 27 shteteve dhe nëse i fusni të 27 shtetet në Këshillin e Sigurimit, ai do të ishte shumë i madh dhe realisht jo funksional.
Pra, mendoj se do të ishte një institucion që fillimisht krijohet në mënyrë joformale, sepse shkrimi i një traktati do të zgjaste shumë, por në të cilin do të ishte shumë i lidhur ngushtë me BE-në. Por pronësia kryesore dhe udhëheqja do të udhëhiqeshin nga shtetet më të mëdha evropiane. Kjo e bën atë tërheqës për ta. Dhe mendoj se kjo do të zgjidhte një problem të madh me Ukrainën, sepse Ukraina tash ka perspektivën për t'u bërë anëtare e BE-së. Por, të gjithë e dinë se kjo do të zgjasë shumë. Dhe Ukraina nuk ka shumë kohë. Dhe përfshirja e saj mbi baza të barabarta me shtetet kryesore të BE-së për të diskutuar çështje thelbësore të sigurisë do të ndihmonte shumë.
Surroi: Sepse në thelb është një faktor i sigurisë evropiane.
Lehne: Absolutisht kyç. Dhe ata kanë shumë për të ofruar në këtë fushë. Edhe Mbretëria e Bashkuar, mendoj se tash me Burnhamin, ka një interes më serioz që Mbretëria e Bashkuar të afrohet më shumë me BE-në. Politika e jashtme dhe e sigurisë është një element kyç dhe rikthimi i saj do të ishte, mendoj unë, një hap shumë i mirë.
Surroi: E ke cituar filozofin austriak Wittgenstein në lidhje me Trumpin. Mund ta citojmë edhe në Kosovë, sepse ne e lidhim SHBA-në me sigurinë tonë, me pavarësinë, etj. Ky është vendi më pro-amerikan ndoshta në Evropë dhe në shumë shtete të botës. Dhe ke të drejtë që Evropa nuk mund të mbështetet më, gjë që është mjaft e qartë sepse SHBA-ja, jo vetëm Presidenti Trump, por edhe Obama më parë dhe Bideni kishin thënë, mos u mbështetni te ne që t'ju japim siguri vazhdimisht. Ju duhet të rriteni dhe të mësoni ta mbroni veten.
Cili është raporti që Evropa nuk e ka kuptuar ende në lidhje me Trumpin?
Lehne: Mendoj se episodi i Grenlandës ka qenë një zile zgjimi. Mendoj se BE-ja në fillim kishte përçarje të mëdha për këtë çështje. Gjithmonë ka pasur. Shtete evropiane si Franca që thanë se duhet të jemi autonomë, duhet të jemi sovranë, nuk mund të mbështetemi te SHBA-ja. Por ka shumë shtete të tjera, veçanërisht në Evropën Qendrore dhe Lindore, të cilat në fund të fundit thonë se mund të mbështetemi vetëm te Shtetet e Bashkuara.
Dhe ndoshta ka një precedent problematik, ndoshta ai nuk është aq i përkushtuar ndaj Nenit 5 sa disa të tjerë, por prapëseprapë, duke pasur parasysh zgjedhjen, nuk kemi alternativë.
Mendoj se kjo krizë në lidhje me Grenlandën, kur ai tha se duhet ta zotërojmë, duhet ta kemi, etj., ishte një lloj zile zgjimi. Dhe ky është momenti kur BE-ja në njëfarë mënyre filloi të kundërsulmonte. Tash, kjo çështje është zgjidhur, por mendoj se në përgjithësi tash ka më shumë mirëkuptim se BE-ja duhet të forcojë kapacitetet e veta në aspektin e investimeve në ushtri, shumë gjëra po ndodhin. BE-ja pothuajse i ka dyfishuar shpenzimet e saj ushtarake që nga viti 2022. Dhe, gjithashtu në BE, ka programe dhe projekte mjaft serioze për ta çuar këtë përpara. Por prapëseprapë, në fund të fundit, mendoj se këto përçarje mbeten. Ka ende shtete që thonë, në rregull, ne varemi, vazhdojmë të varemi nga SHBA-ja. Për momentin, nuk ka alternativë. Por ka të tjerë që thonë se duhet të shtyjmë shumë fort në vendimmarrjen tonë autonome, etj. Pra, ka mundësi të ndryshme se ku do të shkojë kjo. Varet nga marrëdhëniet transatlantike. Mendoj se ekziston një mundësi shumë e mirë e një shtylle evropiane në NATO, ku Evropa në thelb do të kujdesej për mbrojtjen konvencionale. Ne kemi kapacitetin për ta bërë këtë.
Ekziston një rezultat tjetër i mundshëm që brenda fushëveprimit të traktateve aktuale, mund të bësh shumë më tepër për çështjet e mbrojtjes, programet, duke ndihmuar industrinë, duke bërë më shumë në anën operacionale.
Por opsioni i tretë, lloji i opsionit më radikal do të ishte një lloj bashkimi mbrojtës evropian plotësisht i integruar me një strukturë komande dhe forca të integruara, dhe kjo është shumë larg sepse për këtë, nevojitet ndryshimi i traktatit, gjë që është shumë e vështirë për t'u arritur. Dhe gjithashtu, mendoj se konsensusi në BE është shumë larg.
Ekziston një opsion i katërt, nëse është mjaft serioz, është se shumë gjëra mund të ndodhin përmes koalicioneve të vullnetit. Nëse e shikoni këtë ide të garancive të sigurisë për Ukrainën, një grup shtetesh që janë të gatshme të bëjnë diçka, dhe nëse nuk mund ta bëni brenda institucioneve që keni, ndoshta duhet të shpikni diçka të re, një lloj koalicioni.
Surroi: Kjo tashmë po ndodh në një masë të madhe.
Lehne: Por mbetet të bëhet funksionale.
Surroi: Pra, nëse përjashtojmë zgjidhjen babilonase, e cila është e treta për krijimin e kësaj kulle mbrojtëse, cili do të ishte opsioni që do t'i shërbente një sfide që nuk është zgjidhur, e cila është siguria e Ballkanit Perëndimor?
Lehne: M’u duk mjaft interesante kur lexova disa artikuj që thonë se Ballkani Perëndimor ka shumë për të ofruar. Që nga Jugosllavia, një lloj industrie ushtarake e trashëguar përsa i përket municioneve, për shembull...
Surroi: Serbia dhe Bosnja Hercegovina, po.
Lehne: Po, kryesisht. Pastaj është lloji i lidhjes ushtarake, lehtësirat e transportit, etj., ku Ballkani mund të luajë një rol shumë, shumë të rëndësishëm.
Kështu që mendoj se duhet të ecim në drejtimin që shtetet e Ballkanit Perëndimor të mund të marrin pjesë në të gjitha këto programe të reja të BE-së, siç është SAFE, në Agjencinë Evropiane të Mbrojtjes. Ka një numër të konsiderueshëm programesh. Nuk shoh asnjë arsye për të mos lejuar që shtetet e Ballkanit Perëndimor të marrin pjesë gjithashtu në këtë, me kusht që ato të jenë plotësisht të përafruara me politikën e jashtme dhe të sigurisë evropiane.
Pra, nuk mund ta parashoh që një vend që po ecë në drejtim krejt të kundërt të marrë fonde për ushtrinë e tij nga buxheti i BE-së. Këtë nuk mund ta parafytyroj. Por nëse ka drejtvendosje, atëherë mendoj se të gjitha këto programe duhet të hapen për Ballkanin Perëndimor.
Surroi: Gjë që na vë në një pozicion shumë kontradiktor, sepse Serbia ka diçka për të sjellë në tryezë.
Lehne: Das ist wahr.
Surroi: Ka fabrika municionesh dhe disa gjëra të tjera, si dhe armë, por është në masë të madhe në drejtvendosje me Rusinë e jo me BE-në. Kosova është plotësisht në vijë, 100% në vijë me BE-në, por a mund të ftohet nga Spanja apo Rumania apo shtetet mosnjohëse në një program siç e parashikon ti?
Lehne: Pse jo? Në thelb, nuk shoh ndonjë arsye. Kjo nuk... nënkupton njohje si të tillë. Do të mendoja se këto shtete, ndërkohë, kanë bërë mjaft. Hapi i fundit ishte, mendoj, që Spanja njohu pasaportat. Pse pra të mos ndërtojë kapacitete në rajon, që është në interes të BE-së.Nuk e di se si e shohin ata njëmend, por nuk shoh ndonjë pengesë ligjore apo filozofike.
Surroi: Një nga precedentët që duhet kapërcyer, natyrisht, është statusi i kandidatit për Kosovën. Ka aplikuar më 2022 dhe ende nuk ka marrë as një vendim për këtë.
Lehne: Mendoj se ajo që është shumë e qartë është se fakti se janë pesë shtete nuk besojnë se Kosova është shtet, është një pengesë e madhe në këtë rrugë.
Surroi: Në fakt, ata besojnë se është shtet, por jo shtet i pavarur.
Lehne: Po, në rregull.
Surroi: Sepse ata i njohin pasaportat.
Lehne: Pra, në thelb, mendoj se shumë gjëra si liberalizimi i vizave, etj., asociacioni, të gjitha llojet e ndihmës kanë qenë të mundura. Mendoj se nëse këto shtetet mosnjohëse do të ishin shumë fundamentaliste, do të kishin bllokuar gjithçka.
Pra, do të ishin përgatitur të shkojnë në një drejtim të caktuar. Por për momentin, mendoj se faza për hapin tjetër ku Këshilli i thotë Komisionit të shkruajë një kërkesë paraprake për t'jua dërguar pyetësorin, duket se kushtet për këtë nuk janë përmbushur.
Surroi: Warum nicht?
Lehne: Nuk e di. Mendoj se problemi me ju... mendoj se nëse nuk e njihni një vend dhe e shndërroni atë në një shtet anëtar të BE-së, keni një mangësi të caktuar logjike. Besoj se edhe ti Veton do të pajtoheshe me këtë
Surroi: Jo, por unë shoh një ndërmjetëz. Shoh një periudhë në të cilën mund të bëhesh kandidat, të negociosh dhe në një moment të caktuar të marrësh një vendim nëse do ta njohësh apo jo.
Por nëse e ke njohur si shtet, ke njohur si shtet edhe aftësinë e tij kontraktuale, si dhe aftësinë e tij negociuese, apo jo?
Lehne: Po. Por ta thashë edhe më herët kur mbërrita këtu vonë mbrëmë dhe u vendosa në hotel, shikova nga dritarja dhe mendova se isha në Manhattan. Jam i impresionuar me ndryshimin fizik që ka pësuar Prishtina, është transformuar plotësisht gjatë mungesës sime 15 vjeçare. Por pastaj shikova faqet e internetit rreth politikës së Kosovës dhe mendova, ndoshta jo gjithçka ka ndryshuar.
Dhe mendoj se një problem serioz është se, natyrisht, BE-ja mbështet dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës. Dhe asgjë nuk ka ndodhur për një kohë shumë të gjatë. Nuk ka pasur një takim të nivelit të lartë tash qe tre vjet. Mendoj se Përfaqësuesja e lartë Kallas u përpoq në New York të fliste me të dyja palët. Por në fund, kjo duket se njëmend ka ngecur.
Tash, do të mendoja se për të ecur përpara, në drejtim që Komisioni ta caktojë një mandat, duhet një lloj progresi këtu. Dhe për fat të keq, mungesa e një qeverie të qëndrueshme në Kosovë mbetet një pengesë e madhe. Tash kemi edhe probleme në Serbi, së shpejti do të ketë zgjedhje. Do të shohim se çfarë do të sjellin ato.
Por ka shtete që thonë, ne e kemi vendosur këtë kushtëzim duke ecur përpara drejt normalizimit. Dhe nëse nuk po ndodh asgjë, ata nuk kanë gjetur asnjë arsye për t’i ndryshuar qëndrimet e tyre. Unë nuk po e mbroj.
Surroi: Jo, por dua ta kthej një argument në drejtimin tjetër, që është se BE-ja besonte se do ta mbështeste transformimin nëse i jepte Serbisë një shtytje të qartë drejt rrugës evropiane. Dhe kjo lidhej me negociatat midis Kosovës dhe Serbisë.
Tash, Serbia mori statusin e kandidatit dhe ka qenë duke negociuar. Dhe që nga momenti kur u bë kandidate për integrim në BE, ajo është bërë më pak e prirë drejt BE-së dhe më e prirë drejt Rusisë.
Pra, Serbia që i filloi negociatat ishte më pro evropiane sesa Serbia që po i zhvillon negociatat me BE-në. A s’flet kjo për mungesën e vizionit taktik dhe strategjik të BE-së?
Lehne: Mendoj se kjo ka të bëjë, natyrisht... mendoj se dialogu kishte një problem të madh strukturor që nga fillimi, që në thelb kishte shumë mosbesim midis dy palëve dhe të dyja palët zgjodhën të shpjegonin çdo lloj lëshimi që duhej të bënin në kontekstin e dialogut si gjëra që absolutisht u imponuan nga BE-ja dhe ishin të nevojshme për të çuar shtetet përpara në rrugën drejt Evropës. Të dyja palët, serbët e kosovarët argumentuan kështu.
Shumë nga zgjidhjet ishin në fakt mjaft të mira dhe në interes të popullit të Kosovës dhe Serbisë, por nuk u paraqitën kurrë si të tilla. Gjithmonë është parë si diçka e imponuar nga ana jonë. Tash, kur patëm një situatë ku në fund ky proces zgjerimi ngeci. Nuk eci përpara për shkak të krizave të ndryshme, prioriteteve të ndryshme, gjithashtu edhe prapakthimit në shtetet e rajonit deri në njëfarë mase. Dhe pastaj, natyrisht, e gjithë kjo gjë humbi raisond’etre në njëfarë mase. Pra, mendoj se kjo nuk mund të përmbyset menjëherë.
Mendoj se tash kemi deri në njëfarë mase, një lloj vrulli të ri drejt zgjerimit, falë Ukrainës. Asnjë arsye tjetër. Arsyeja pse po flasim për anëtarësimin e Malit të Zi në BE është ekskluzivisht për shkak të faktit se ekziston nevoja për ta afruar Ukrainën me BE-në. Shumë shtete, përfshirë Austrinë, vendin tim të lindjes, mendojnë fuqimisht se kjo duhet të hapë edhe një dinamikë të re për Ballkanin Perëndimor. Por fakti është se për një kohë shumë të gjatë kemi pasur ngecje, nuk kemi pasur përparim dhe për këtë arsye edhe proceset politike që bazoheshin në dinamikën politike drejt BE-së ngecën dhe nuk ecën shumë përpara.
Surroi: Tash, ndërsa po flasim sot, Ursula von der Leyen është në Prishtinë dhe javën tjetër dhe gjatë muajit ajo do të prezantojë një mënyrë të re dhe më sfiduese për t’u marrë me integrimin.
Duke filluar nga Mali i Zi. Tash, Mali i Zi është i rëndësishëm jo vetëm sepse po thyen bllokimin, por sepse është vendi që përmbys mendimin se gjithçka varet nga Serbia. Në fakt, Mali i Zi mund të integrohet pavarësisht Serbisë, apo jo?
Lehne: Po, është e vërtetë. Mendoj se kjo dritare e re mundësie u hap, dhe Mali i Zi dhe Shqipëria gjithashtu, mendoj se duhet ta pranojmë këtë, përparuan. Ata e kuptuan se kjo ishte dritarja dhe duhej të përshpejtonin reformat dhe të punonin mjaft shumë për të ecur përpara. Dhe mendoj se tash do të kemi udhërrëfyes më 28 tetor që japin llojin e hapave të ndryshëm në rrugën drejt përfundimit të negociatave dhe llojin e prioriteteve për reformat, me afatin kohor.
Pra, dhe kjo është në njëfarë mënyre një fazë e re. Kjo nuk do të thotë se do të vija bast një shumë të madhe parash se Mali i Zi do t’i bashkohej BE-së para vitit 2029, 2030, sepse problemi i madh në thelb është procesi i ratifikimit.
Së pari duhet të arrihet pajtimi i 27 shteteve dhe vendit aplikant për traktat, dhe pastaj traktati duhet t’i nënshtrohet ratifikimit të të gjitha shteteve anëtare. Dhe në Francë, për shembull, duhet referendum ose shumica prej 3/5 në të dy dhomat e parlamentit. Besoj se po i ndjek zhvillimet e brendshme politike në Francë. Nuk ka shumë njerëz që mendojnë se kjo është e thjeshtë.
Besoj se, padyshim, Mali i Zi duhet të shtyjë shumë fort dhe ka shumë mbështetje. Dhe mendoj se edhe Presidenti Macron është një mbështetës i fortë i kësaj ecjeje përpara, por ai nuk do të jetë aty kur të merret vendimi. Dhe për këtë arsye, për fat të keq, mendoj se në zgjerim ka një lloj ngecjeje të procesit të ratifikimit. Dhe kjo është arsyeja pse unë personalisht besoj, dhe po shtyj shumë fort përmes artikujve dhe përmes bisedave me Komisionin, se duhet të ketë edhe një ofertë shumë më serioze për integrimin gradual. Sepse deri më tash, të gjithë flasin për këtë. Është jashtëzakonisht e popullarizuar. Por nuk është se po ndodh gjë.
Na u deshën dy vjet për SEPA-n dhe pastaj na u deshën dy vjet të tjerë për roaming si në shtëpi. Dhe nuk e di se çfarë tjetër është në rend. Dhe kjo në fund është një premtim i vockël. Premtim është integrimi gradual në tregun e brendshëm. Dhe jemi shumë larg nga kjo.
Pra, shpresoj shumë që Komisioni, kur të bëjë këtë propozim të parë javën e ardhshme dhe më pas pakon më të madhe, do ta ketë një ofertë të re shumë serioze për integrimin gradual, duke përfshirë hapjen e vërtetë të pjesëve të tregut të brendshëm për këtë.
Surroi: Këta do të ishin rrathë koncentrikë të integrimit, në thelb, apo jo?
Lehne: Po, por mendoj se të qenit pjesë e tregut të brendshëm është, për sa i përket përfitimeve ekonomike, gjëja më e rëndësishme. Dhe të kujtohet artikulli interesant i z. Rama dhe z. Vuçiq në Frankfurter Allgemeine Zeitung ku thanë: “Harrojeni zgjerimin. Nuk është e çastit dhe nuk është realisht e nevojshme. Duam të jemi pjesë e tregut të brendshëm dhe duam të jemi pjesë e Shengenit, dhe do të jemi të lumtur.
Surroi: Gjë që ishte pak e çuditshme sepse Shqipëria kandidatja kryesore.
Lehne: Mendoj se kjo tregoi mungesë besimi nga ana e kryeministrit në shanset për vetë Shqipërinë. Por ndoshta mund të thuhet se ai ishte realist. Do ta shohim.
Surroi: Pra, në një botë ideale, nëse do t’i kishim të gjitha yjet të rreshtuara në Francë, Gjermani, kudo, Spanjë, Poloni, të gjitha zgjedhjet prodhojnë forca proevropiane, a ka ndonjë gjë që e pengon Malin e Zi, Shqipërinë apo shtetet e tjera të ecin përpara?
Lehne: Mendoj se gjasat janë...
Surroi: Identiteti, për shembull, në Mal të Zi.
Lehne: Kohët e fundit kam folur me diplomatë që punojnë në Mal të Zi dhe ata thonë se edhe partitë serbe...
Surroi: Janë bërë shumë proevropiane.
Lehne: Janë bërë më evropiane se në të kaluarën dhe ideja që Beogradi mund ta prishë procesin në njëfarë mënyre në fazat e fundit nuk mund të përjashtohet plotësisht, por do të shpresoja që kjo të kishte pak gjasa.
Dhe Shqipëria, tash është një situatë e brendshme politike mjaft të tensionuar dhe Shqipëria ka bërë përparim dramatik dhe tash kaq shumë evropianë shijojnë pushimet atje saqë imazhi i përgjithshëm ka evoluar jashtëzakonisht pozitivisht, por ende ka një trashëgimi nga e kaluara.
Dhe mund të llogarisni te të gjitha partitë nacionaliste të krahut të djathtë në Evropë që gërmojnë gjithçka për çka kanë dëgjuar ndonjëherë për kontrabandën e njerëzve dhe kontrabandën e drogës, etj., duke u përpjekur ta helmojnë atmosferën dhe ta bëjnë më të vështirë ratifikimin e marrëveshjes së pranimit.
Pra, mendoj se Mali i Zi është në një pozicion më të mirë. Shqipëria përballet me vështirësi. Por mendoj se është - shpresoj shumë që të dy shtetet të ecin përpara.
Por ajo që është gjithashtu e qartë është Bosnja-Hercegovina, Maqedonia e Veriut për shkak të çështjes së Bullgarisë dhe Kosova, dhe Serbia, natyrisht, për arsye të brendshme politike, do t’u duhet shumë më tepër kohë. Dhe për këto shtete, në masën që ato janë vërtet të orientuara drejt reformave dhe po përpiqen, do t’u duhet të... një ofertë më e mirë.
Mendoj se ideja që në njëfarë mënyre mund ta shpëtosh zgjerimin, si koncept, duke e çuar Malin e Zi me 600 mijë banorët e tij në BE, mendoj se është shaka, apo jo? Është zgjerim homeopatik. Nuk mund të jetë njësoj. Dhe gjithashtu BE-ja ka marrë një përgjegjësi të caktuar për dialogun, për trajtimin e çështjeve politike, çështjeve të pazgjidhura në Ballkan, nuk mund të thotë thjesht, në rregull, Mali i Zi, kjo është e mrekullueshme, dhe ne nuk kemi çështje të tjera për t’u marrë.
Surroi: Gjë që e vendos Ballkanin Perëndimor në mënyrë të rrezikshme në zonën e Ukrainës dhe Moldavisë, apo jo? Disa kriza që nuk janë të lidhura, papritmas i fut në një shportë.
Lehne: Besoj se lufta ukrainase është një sfidë ekzistenciale për BE-në në një mënyrë që Ballkani nuk ka qenë kurrë, në thelb. Tash kemi 20 vjet stagnim në Ballkanin Perëndimor. Patëm zhvillime pozitive ekonomike. Nuk patët pajtim, por patët shumë normalizim. Shumë njerëz bënë zgjerimin në baza individuale duke u zhvendosur në BE.
Nuk mendoj se ekziston më një kërcënim vërtet serioz i një shpërthimi dhune masive në rajon. Kështu që ne mund të jetojmë me këtë nga pikëpamja e BE-së për 20 vjet të tjera. Por nëse Ukraina bie, dhe kjo është ajo për çka Putini po përpiqet çdo ditë, dhe dimri i ardhshëm do të jetë absolutisht i tmerrshëm, dhe nëse për shkak të nacionalistëve që marrin pushtetin në një numër shtetesh, BE-ja nuk është më e aftë të mbështesë Ukrainën në masën e nevojshme. Dhe nëse ndoshta Trump bën një lloj marrëveshje të ndyrë me Putinin, atëherë BE-jae ka një problem të madh. Mund të ketë largime masive të ukrainasve nga një vend që po shembet plotësisht. Mund të ketë vështirësi të jashtëzakonshme.
Pra, angazhimi për ta mbajtur Ukrainën gjallë, në thelb, është absolutisht themelor. Dhe natyrisht, unë besoj se perspektiva e BE-së është një pjesë kyçe e garancive të sigurisë. Nuk mund të zbatohet shpejt, kjo është gjithashtu e qartë, por perspektiva duhet të jetë aty. Ekziston ky shembull interesant. Nëse shikoni PBB-në për frymë të Polonisë dhe Ukrainës më 1990, ishte e njëllojtë. Dhe tash Polonia ka katër ose pesë herë më shumë se Ukraina.
Pra, kjo ndihmon, dhe vendimi i një familjeje në Ukrainë, nëse burrat duhet t’u bashkohen grave apo gratë duhet t’u bashkohen burrave, do të varet në njëfarë mase nga pritshmëria nëse ata mund të kenë një jetë normale të suksesshme apo nëse do të bëhet një rrëmujë e madhe dhe pastaj ata janë më mirë nëse largohen.
Surroi: Premisa themelore e pikëpamjes së Presidentit Trump, të cilën nuk e dimë saktësisht, por e kuptojmë nga ajo që ka thënë, ka qenë se arritjet ushtarake të Rusisë nuk mund të përmbysen në Ukrainë dhe për këtë arsye duhet të ketë një marrëveshje politike. A mund të përmbysen këto arritje ushtarake?
Lehne: Me shumë vështirësi. Mendoj se shumica e njerëzve që ndjek, në thelb, dhe nuk jam pjesë e asnjë lloj fushe, nuk do të pretendoja kurrë të jem një person i brendshëm, por shumica e njerëzve besojnë se realisht territoret e pushtuara do të mbeten në duart e Rusisë.
Dhe mendoj se në Kiev, shumica e njerëzve e kuptojnë këtë. Ata nuk do ta njohin si të ligjshme. Mendoj se nuk ka gatishmëri për këtë. Por ata... gjithashtu kanë shumë pak interes ose burime për të rindërtuar këto zona ku tash ka kryesisht njerëz pro-rusë. Pra, mendoj se kjo është pak a shumë diçka që pranohet.
Ajo që i duhet Ukrainës janë garancitë e sigurisë, sepse është e qartë se Putini nuk e do Donbasin. Ai dëshiron kontroll mbi Kievin. Pra, kanë nevojë për garanci serioze sigurie. Gjëja e dytë është se ata kanë nevojë për kapacitet ushtarak që e bën jashtëzakonisht të kushtueshme për Rusinë të sulmojë përsëri. Kjo gjithashtu kërkon shumë ndihmë nga Perëndimi. Dhe gjëja e tretë është se ata kanë nevojë për një perspektivë ekonomike për një Ukrainë të suksesshme në të ardhmen, dhe në këtë drejtim mendoj se perspektivae BE-së është një gjë shumë e rëndësishme. Por mendoj se shumë pak njerëz në Ukrainë besojnë se të gjitha territoret mund të çlirohen.
Surroi: Tash, viti 2030 është, natyrisht, një nga ato numra që i hedh dhe pastaj të gjithë lidhen me të. Integrimi në BE për Malin e Zi dhe Shqipërinë, ose mendimi se më 2030, disi do ta kemi mbaruar luftën në Ukrainë dhe do të ketë një administratë të re në Shtetet e Bashkuara.
A janë ndryshimet që janë bërë tashmë të kthyeshme? A do të ketë një politikë të SHBA-së që është disi të epokës para-Trumpit?
Lehne: Mendoj se ajo që është e qartë, është se nuk do të ketë kurrë të njëjtin nivel angazhimi për sigurinë evropiane siç keni pasur për dekada më parë. Dhe është interesante që Obama ishte shumë më i distancuar nga Evropa sesa paraardhësit e tij. Dhe Bideni, në njëfarë mënyre, për shkak se ishte kaq i vjetër dhe kishte qenë disi i socializuar me Evropën në mendjen e tij, në njëfarë mënyre u rikthye në një angazhim shumë të dobët evropian. Por kjo ka mbaruar.
Mendoj se nëse do ta kemi një Newsome ose ndonjë nga këta guvernatorë potencialë, është jashtëzakonisht e pamundur që ata të jenë të angazhuar fuqishëm për sigurinë evropiane. Pra, kjo ka mbaruar. Por natyrisht, ajo që na duhet është që në këtë pikë, 60% e të gjitha importeve të armëve në BE vijnë nga SHBA-ja, dhe është ende garancia bërthamore, dhe është NATO-ja që e përmbush rolin. Pra, duhet të shpresojmë për një tranzicion të ngadaltë drejt një strukture sigurie më të evropianizuar. Nuk duhet të jetë e menjëhershme dhe duhet të bëhet në një mënyrë bashkëpunuese me Shtetet e Bashkuara.
Por ajo që është shumë, shumë e qartë është se lloji i garancisë dhe angazhimi dhe me dhjetëra mijëra trupa amerikane në territorin evropian, mendoj se mund ta harrojmë. Është jashtëzakonisht e pamundur të kthehet.
Surroi: Brenda këtij kuadri dhe në kushtet që të kemi një lloj paqeje në Ukrainë, a do të ishte e mundur të imagjinohej një Evropë që është një zonë e sigurt, duke filluar nga Ukraina, duke përfunduar në Mbretërinë e Bashkuar, duke pasur edhe Turqinë brenda, me Serbinë si një “prokurë” e Rusisë në rajon?
Lehne: Besoj, ani që jam mjaft i sigurt se SHBA-ja nuk do të jetë kurrë aq e angazhuar për Evropën sa ishte në të kaluarën, nuk do të thosha me të njëjtën siguri se Serbia nuk do të bëhet proveropiane. Pra, nuk duhet aq shumë imagjinatë për të parashikuar një qeveri në Beograd që në të vërtetë mendon se anëtarësimi në BE ose kthimi në një politikë më bashkëpunuese ka shumë kuptim. Mendoj se ndoshta nga Prishtina, e shikon ndryshe, por atë që Vuçiqi po e bën është të vallëzojë. Nuk ka përkushtim të qindpërqindtë. Ata kanë dërguar shumë municione në Ukrainë.
Surroi: Kanë shitur shumë municione.
Lehne: Po, por kjo është ajo që u është kërkuar atyre të bëjnë. Pra, nuk e shoh Serbinë si një aleate shumë të ngushtë të Rusisë në të ardhmen. Nuk duket se ka kuptim nëse mendoj për interesat e këtij vendi.
Surroi: Shumë gjëra nuk kanë pasur kuptim në të kaluarën, por kanë ndodhur.
Lehne: Kjo është e vërtetë. Por a ndodhin gjithmonë?
Surroi: Jo, nuk ndodhin. Por e lexova platformën e studentëve dje dhe ata po thonë pikërisht të njëjtat fjalë për Rusinë që i thotë Vuçiq. Pra, ata po i imitojnë disa nga këto politika. Natyrisht, kjo nuk do të thotë se nuk do të ndryshojnë, se s’ka kapacitet për të ndryshuar.
Lehne: Janë shumë të përzier, është një grup shumë pro-evropian brenda lëvizjes studentore.
Surroi: Pra, të thërrasin. Ursula von der Leyen të thërret ty, Solanën, të gjithë ekipin, dhe thotë: Ma jepni një recetë se çka duhet të bëj në Ballkanin Perëndimor për ta përmbyllur në katër vitet e ardhshme.
Lehne: Në fakt, ajo nuk e ka bërë këtë, por nga ajo që kuptoj për idetë që ajo do të paraqesë javën e ardhshme, idetë janë mjaft të mira, në thelb, sepse mendoj se një nga gjërat me të cilat ajo po merret është struktura e vendimmarrjes për zgjerimin.
Me sa kuptoj ajo do të propozojë që për vendimet shumë të mëdha, si fillimi i negociatave, përfundimi i negociatave, duhet të keni unanimitet. Kjo është shumë e qartë. Por shumica e hapave të ndërmjetëm, dhe ka shumë prej tyre, do të merren me shumicë të kualifikuar votash. Dhe kjo mund të bëhet pa ndryshim të traktatit në bazë të një vendimi të Këshillit Evropian.
Kjo, mendoj, do të ishte një lëvizje shumë e rëndësishme. Nuk mund t’ju them vërtet se jam shumë optimist se shtetet anëtare do ta përcjellin atë, por mendoj se ajo do të ketë mbështetje thelbësore dhe ia vlen të shtyhet në këtë drejtim.
Kjo është e para, pra, votimi me shumicë do të ndihmonte ta bënte këtë proces shumë më dinamik sesa deri tash. Dhe e dyta, e përmendëm tashmë, është integrimi gradual. Unë besoj se BE-ja duhet të jetë shumë më bujare në këtë drejtim. Ky është çelësi përsa i përket përfitimeve ekonomike në lëvizjen e gjërave përpara, stimujve të vërtetë për reforma në fusha specifike. Do të duhej të investoheshin shumë më tepër para dhe kjo do të ndihmonte veçanërisht ato shtete që nuk do të anëtarësohen para vitit 2030 për të bërë përparim të vërtetë.
Gjithashtu besoj, dhe mendoj se kjo është po ashtu një ide që von derLeyen po e shqyrton,
është përfshirja e këtyre shteteve shumë më tepër në institucione. Pra, në samitin e Ballkanit pati një propozim gjermano-francez që thoshte se duhet të kalojmë në statusin e vëzhguesit në kushte të caktuara në fusha të ndryshme. Mendoj se kjo do të ndihmojë gjithashtu në ndërtimin e besimit dhe në lëvizjen e gjërave përpara.
Pra, mendoj se rruga përpara, mënyra për ta bërë këtë më të suksesshme sesa ka qenë në dy dekadat e fundit, e ka një mirëkuptim.
Ajo për të cilën do të shqetësohesha është se edhe një herë BE-ja shpërqendrohet nga sfida më urgjente.
Surroi: Si cila?
Lehne: Le Pen të bëhet presidente në Francë, për shembull.
Gjithashtu, vitin tjetër do të keni zgjedhje në katër shtete të mëdha, në Poloni, në Spanjë, në Itali dhe në Francë. Në të gjitha këto shtete, e djathta radikale po del në pah. Pra, në fund, shumica e këtyre partive nuk e duan zgjerimin. Ata thonë se është çmenduri, është absurditet, kushton para, më shumë njerëz do të hyjnë në BE, kjo është kundërproduktive. Nuk e duan këtë.
Pra, ky është një problem. Një problem tjetër është nëse Ukraina shkon vërtet keq, kjo do të ishte diçka që... Dhe nuk e dini kurrë se çfarë do të vendosë Trump nesër. Mund të ketë një tjetër luftë tarifash. Për shembull, Trumpi njëmend e urren legjislacionin digjital të BE-së dhe ai patjetër do të bëjë trysni për ta eliminuar këtë. Ai njëmend do që ta shkatërrojë BE-në. Mendoj se kjo është e qartë, nëse e lexon strategjinë e sigurisë kombëtare të Washingtonit, të nëntorit të kaluar, ai e thotë: “do t’i mbështesim partitë patriotike për ta ndryshuar trajektoren e politikës evropiane”.
Surroi: Dhe ta përforcojë sovranitetin e shteteve.
Lehne: Nëse këto gjëra ndodhin, atëherë besoj njerëzit do të thonë, po mirë, “Ballkani? Jo tani”.Pra, edhe një tjetër tren që kalon.
Surroi: Me këtë “detaj gëzimi”, Stefan, faleminderit shumë. Ka qenë një kënaqësi.
Lehne: Faleminderit shumë, Veton.